از تعبيرات مختلف بمحكم و متشابه وسيله ى روشن شدن فكر او است و مىفهمد كه آنچه در مرحله ى اوّل توهّم كرده است غلط بوده و جور ديگر هم مىتوان تصوّر و تصديق كرد . روح البيان : قرآن خود را محكم معرّفى كرده است و متشابه ، مقصود از محكم آن است كه تمامى آن حقّ است و استوار و غير قابل نسخ و ناسازگارى و نابودى ، و مقصود از متشابه آنكه تمام قرآن به يكديگر همانند است در درستى معنى و استوارى لفظ ، و در هدايت از جهت معنى و اعجاز و فصاحت لفظى . تفسير برهان : از امام جعفر صادق عليه السّلام پرسيدند معنى محكم و متشابه را فرمود : آنچه بايستى به آن عمل شود محكم است و آنچه مردم جاهل نمى - توانند بفهمند متشابه است . تفسير نفخة الرّحمان نهاوندى مقدّمه ى طرفه ى هفدهم مطلبى در آنجا نوشته كه ما نتيجه نظر او را اين طور تعبير مىكنيم : عالم آفرينش كتاب تكوينى است و قرآن كتاب تدوينى پس همانطور كه موجودات مختلف و طبايع و استفاده ى از آنها متنوّع است و بعضى معلوم بوده است كه چه استفاده براى انسان دارد و بعضى بتدريج معلوم شده در آينده مورد استفاده خواهد شد ، قرآن هم كه كتاب تدوينى آفرينش است محكمات دارد كه از آن استفاده شده است و متشابهات دارد كه به تدريج استفاده كرده‌اند و از قسمتهائى هنوز نتوانسته‌اند استفاده كنند و البتّه در آينده بهره هاى تازه اى خواهد داشت چنان كه در مقدّمه ى مجلَّد اوّل تحت عنوان قرآن و ديگران نقل شده است از نويسندگان خارجى كه مزاياى قرآن در آتيه بهتر معلوم مىشود . خلاصه و نتيجه ى گفتار عبده : بعضى از متشابهات قرآن جزء بزرگترين نعمتهاى خدا شمرده مىشود ، مثلا آنجا كه اوقات نماز را مجمل و مبهم گفته است ( فَسُبْحانَ اللَّه حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ وَلَه الْحَمْدُ فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَعَشِيًّا وَحِينَ تُظْهِرُونَ ) چون منطقه ى عربستان غير از آن نواحى است كه ممكن است مدّت روز آنجا و ساعت باشد و عرب نمىتوانست اين اختلاف را درك كند بايستى بيك